Op 15 maart zijn de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Wij hebben voor onderwijs(huisvesting) de partijprogramma’s met elkaar vergeleken.

Standpunten partijprogramma’s

In onderstaande tabel staan de standpunten van de partijen over onderwijs(huisvesting) naar thema weergegeven. Partijen met minder dan 3 zetels zijn niet meegenomen. De PVV ontbreekt in deze vergelijking omdat zij geen onderwijsparagraaf in haar verkiezingsprogramma heeft opgenomen.

Onderwerp Deelonderwerp VVD PvdA SP CDA D’66 GL CU SGP
VVE en IKC Uitbreiding VVE +Verlaging van de leerplicht naar vier jaar. ++Kinderen tussen 2 en 4 jaar krijgen recht op minimaal 16 uur in de week kinderopvang. ++Kinderen vanaf 2 jaar krijgen recht op minimaal 4 dagdelen VVE per week. ++Kinderen tussen twee en vier jaar krijgen recht op een aantal dagdelen VVE.
PSZ en KOV samenvoegen tot VVE.
++Kinderen vanaf 2 jaar krijgen recht op minimaal 4 dagdelen VVE per week. ++Kinderopvang wordt weer publieke voorziening en gratis toegankelijk voor alle jonge kinderen. Geen kleutertoets in het basisonderwijs.
Geen schoolplicht tot 4 jaar.
-/+Voorschoolse voorzieningen moeten beter aansluiten op de scholen.
Vorming IKC +Experimenteermogelijkheden voor samenwerking tussen voorschoolse voorzieningen en de basisschool.
++Naar één voorziening voor onderwijs en opvang van kinderen tussen 0 en 12 jaar. +De samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang verbeteren. ++In 2021 moet elk kind naar een brede buurtschool/kindcentrum kunnen gaan. ++BSO bij voorkeur organiseren in Brede School.
Stimuleren samenwerking van KOV, PSZ, VVE en Brede School op één plek in kindcentra.
Scholen worden niet verplicht tot Integrale Kindcentra.
Schooladvies/CITO Schooladvies door docent +Het hoogste schooladvies wordt leidend wanneer het advies van de docent en CITO verschillen. +Het schooladvies van de basisschool is bepalend, tenzij de citoscore hoger uitvalt. ++De verplichte eindtoets (CITO) en de rekentoets in het basisonderwijs worden afgeschaft. ++Het schooladvies van de docent aan het einde van de basisschooltijd is leidend. +Alle kinderen moeten een dubbel schooladvies, bijvoorbeeld vmbo/havo, kunnen krijgen. +Het gewicht van het centraal examen moet worden beperkt.
Brede brugklassen -/+Onderwijs beter afstemmen tussen het PO en VO om de overgang naar de brugklas te verkleinen. ++Gecombineerde schooladviezen voor het VO, VMBO en lagere vakopleidingen. +Stimuleren van de vorming van brede brugklassen in het voortgezet onderwijs. ++Brede en meerjarige brugklassen creëren. ++Brede en meerjarige brugklassen creëren, bij voorkeur ook in vmbo/havo combinaties. ++Ieder kind heeft recht op een tweejarige brede brugklas met extra bekostiging.
Curriculum Maatwerkdiploma ++Leerlingen kunnen vakken op verschillende niveaus volgen met erkend diploma. ++Een erkend maatwerkdiploma invoeren. +Scholen meer mogelijkheden en middelen geven om maatwerk te bieden. +Leerlingen kunnen vakken op een hoger en lager niveau volgen.
Stapelen mogelijk maken +VO-leerlingen kunnen op latere leeftijd een overstap maken naar een ander niveau. +Leerlingen krijgen meer mogelijkheden om onderwijs te stapelen. +Stapelen van opleidingen en schakelklassen. ++Voldoende VO-scholen die vmbo tot vwo combineren. ++Op alle niveaus wordt het mogelijk om door te stromen naar een volgende opleiding.
Leren extra vaardigheden ++De basis van het lesprogramma moet op orde blijven. De rekentoets telt mee bij het behalen van een diploma.
In het Basisonderwijs meer aandacht voor techniek en praktische vaardigheden.
Digitale vaardigheden, ondernemen en samenwerken moeten een vaste plek in het onderwijs krijgen.
++Naast de reguliere lesstof meer aandacht voor de ontwikkeling van sociale, ondernemende of digitale vaardigheden. +Kinderen moeten van jongs af aan in aanraking komen met kunst en cultuur. +Meer aandacht voor ondernemerschap.
Vrijheid van onderwijs ++Meer vrijheid om het lesprogramma zelf in te vullen. Goede scholen krijgen meer vrijheid. ++Meer ruimte om een school te stichten van andere dan de klassieke richtingen. Een periodieke herziening van de kerndoelen waardoor het onderwijsprogramma ten minste twee reguliere kabinetsperioden stabiel blijft.
VMBO/MBO/Vakscholen +Meer samenwerking tussen het VMBO en het MBO en bedrijven uit de regio. +De hogere vmbo niveaus verlengen tot vijf jaar. ++Meer vakscholen invoeren, bijvoorbeeld door vmbo en mbo samen te voegen. ++Kleinschalig beroepsonderwijs met goede aansluiting op de vraag van werkgevers in de eigen regio. ++Betere aansluiting vmbo op mbo door het invoeren van één integraal toetsingskader, en experimenteren met doorlopende lijnen als ware het één onderwijssysteem. +Vmbo- en mbo-instellingen gaan beter met elkaar samenwerken voor een soepele doorstroom. -/+Het aantal leerwegen en niveaus binnen het VMBO en het MBO wordt verminderd.
Passend Onderwijs Passend Onderwijs +Passend Onderwijs handhaven met strenger toezicht richting de scholen voor passend aanbod richting individuele leerlingen. ++Ouders bepalen op welke school hun kind passend basisonderwijs krijgt.
Leerkrachten in het reguliere basisonderwijs beter trainen.
++Investeren in specifieke leerprogramma’s met kleine klassen en voldoende ondersteuning.
Speciale programma’s voor hoogbegaafden.
+Meer mogelijkheden en middelen geven om maatwerk te bieden. ++Het toekennen van budgetten voor Passend Onderwijs eenvoudiger maken.
Leerrecht Passend Onderwijs wettelijk verankeren.
Voldoende specifieke programma’s voor hoogbegaafden.
++Er komt meer geld voor kleinere klassen, het inschakelen van extra begeleiding en ondersteuning en zo nodig meer middelen voor het speciaal onderwijs. ++Er komt meer ruimte voor maatwerk voor kinderen met een beperking of chronische ziekte.
Budgetten en regelingen in onderwijs en zorg eenvoudiger maken. Zorgbudgetten directer inzetten op school.
Hoger Onderwijs Hogere studiebeurs ++Een studiebeurs voor alle studenten, verhoogde aanvullende beurs voor lagere inkomensgroepen. +Basisbeurs voor de bachelorfase invoeren. ++Leenstelsel vervangen door een basisbeurs. ++Aanvullende beurs verhogen.
Aanvullende beurs ook voor de middeninkomens.
Docenten Hoger opleidingsniveau +Handhaven van de toelatingseisen voor de pabo.
Op basisscholen vakleerkrachten (ICT, techniek) inzetten.
Op het VO hebben alle docenten bij voorkeur een master gevolgd.
De beroepsgroep bepaalt zelf aan welke eisen voldaan moet worden om in het lerarenregister te mogen blijven.
+Docenten moeten hun expertise op peil te houden om aan de voorwaarden voor opname in het lerarenregister te blijven voldoen. ++Op havo en vwo moet elke docent universitair geschoold zijn. ++Meer academisch opgeleide docenten in het basisonderwijs.
Terugdringen van onder- en onbevoegde docenten in het voortgezet onderwijs.
+Leraren moeten zich meer en vaker bijscholen en houden onderlinge gesprekken over de kwaliteit van lesgeven. ++Docenten in het HAVO en het VWO moeten op termijn universitaire geschoold zijn.
Mogelijkheid bijscholing ++Scholen krijgen een stem in het bepalen van het programma van de lerarenopleiding.
Docenten moeten zich gedurende hun gehele loopbaan blijven bijscholen.
Docenten krijgen de mogelijkheid om zich te specialiseren.
++Betere lerarenopleiding met aparte specialisaties voor jonge en oudere kinderen in het basisonderwijs.
Docenten beter opleiden en toerusten om schooladvies te geven.
Docenten de mogelijkheid bieden om stage te lopen in de beroepspraktijk.
++Lerarenbeurs voor het bijscholen van leraren. ++Docenten krijgen betere opleidingen, meer begeleiding en bijscholing. +Docenten moeten ervaring kunnen opdoen met ondernemen in het bedrijfsleven.
Verminderen werkdruk ++De lestaak van docenten in het P.O. en V.O. terugbrengen naar maximaal 20 uur. ++Vermindering van administratieve taken.
Klassen van 30 leerlingen of meer worden afgeschaft, op termijn moet de klassengrootte gemiddeld 23 leerlingen zijn.
++De 20-lesurennorm de komende 4 jaar in de wet en de begroting verankeren.
Administratie-, regel- en rapporteerdruk wordt verkleind. Investeren in klassenassistenten en conciërges.v
++Scholen krijgen de mogelijkheid om klassen te verkleinen, lesuren voor docenten te verminderen, of extra ondersteuning te organiseren.
Vooral voor beginnende leraren wordt de werkdruk verlaagd.
Wegwerken lerarentekort ++Handhaven van initiatieven om docenten in vakken waar een tekort dreigt op te leiden of te behouden.
Op lerarenopleiding meer ruimte geven aan zij-instromers.
Betere docenten verdienen een betere beloning en meer waardering. Docenten die ondermaats presteren moeten worden ontslagen.
+Prestatiebeloningen passen niet bij de publieke onderwijstaak.
Meer doorgroeimogelijkheden in de beloningsschaal.
Het vak aantrekkelijker maken voor universitair geschoolden.
+Extra aandacht voor voldoende bevoegde leraren in vakken waar op korte termijn een tekort dreigt. ++Een lerarenbeurs voor mensen uit het bedrijfsleven die zich willen scholen tot docent. +Er komen meer leraren. ++De mogelijkheden voor het opleiden van leraren in de praktijk worden uitgebreid.
Onderwijshuisvesting Diversen +Huidige fusietoets afschaffen. ++Goed onderwijs vergt functionele en aantrekkelijke onderwijsgebouwen.
Kleine dorpsscholen hebben bestaansrecht vanwege de sociale verbondenheid in kleinere gemeenten.
++Klassen van 30 leerlingen of meer worden afgeschaft.
Op termijn moet de klassengrootte gemiddeld 23 leerlingen zijn.
Kleinere klassen in de onderbouw van het V.O.
++De klasgrootte terugbrengen naar ca. 23 leerlingen.
Krimpregio’s moeten op de lange termijn het onderwijsaanbod op peil houden.

Gelijke kansen in het onderwijs

Partijen geven veel aandacht aan gelijke kansen voor leerlingen in het onderwijs. Instrumenten hierbij zijn o.a. de VVE, het schooladvies, maatwerkdiploma’s, een betere samenwerking tussen VMBO en MBO en Passend Onderwijs.

VVE en IKC
Partijen willen Vroeg en voorschoolse opvang (VVE) aanbieden vanaf 2 jaar voor alle kinderen, bij voorkeur in Integrale Kind Centra (IKC’s).
Schooladvies/CITO
Bij de overgang naar het VO gaat grotere waarde toegekend worden aan het oordeel van de leraar, en minder aan de centrale eindtoets (CITO).
Op het VO moeten Brede Brugklassen komen waardoor leerlingen na hun overgang van de basisschool alsnog voor een hoger leerniveau in aanmerking komen.
Curriculum
Scholieren kunnen opleidingen stapelen. Er komen erkende maatwerkdiploma’s waarbij leerlingen vakken op verschillende niveaus kunnen volgen.
Het VMBO en MBO moeten nauwer samenwerken of worden omgevormd tot vakscholen. Dit leidt tot gerichter onderwijs voor leerlingen die deze leerroutes volgen.
Passend Onderwijs
Het Passend Onderwijs wordt verbeterd door het verkleinen van de klassen en meer maatwerk voor hulpbehoevende leerlingen en voor hoogbegaafde leerlingen. De docenten worden hier bovendien beter voor opgeleid.
VMBO/MBO/Vakscholen
Een nauwere samenwerking tussen VMBO en MBO met een mogelijk samengaan in vakscholen moet  de leerlingen die deze leerroutes volgen gerichter onderwijs aanbieden.
Hoger Onderwijs
In het Hoger Onderwijs wordt de studiebeurs weer ingevoerd en uitgebreid.

Kwaliteit docenten en onderwijs

Kwaliteit van docenten en het onderwijsprogramma
In het PO komen meer academisch geschoolde docenten. In het VO staan bij voorkeur uitsluitend academici voor de klas. Leraren krijgen meer mogelijkheden voor scholing. De werkdruk wordt verlicht door minder administratieve lasten en terugbrengen van het aantal lesuren naar 20 uur.
Meer vrijheid voor het onderwijsveld
Het onderwijs krijgt meer vrijheid om lesprogramma’s in te vullen en de kwaliteit te waarborgen. Er komt meer aandacht voor vaardigheden zoals techniek, ICT en ondernemerschap.

Gevolgen voor onderwijshuisvesting

De impact van de programmapunten op de onderwijshuisvesting is beperkt.

VVE en IKC
Peuterspeelzalen en kinderopvang zullen steeds vaker in de huisvesting worden geïntegreerd. Een meerderheid van de partijen wil verdere samenvoeging van peuterspeelzalen, kinderopvang en onderwijs in Integrale Kindcentra.
Kleine klassen en kleine scholen
Een aantal partijen pleit voor kleinere klassen en het behoud van kleinere scholen in krimpgebieden. Kleinere klassen zullen in veel gevallen een uitbreiding van de onderwijsvoorziening vereisen.
VMBO/MBO/Vakscholen
Mogelijk moeten bestaande ROC’s worden omgebouwd om invulling te geven aan de nauwere samenwerking tussen het VMBO en MBO en een eventuele opgang in vakscholen.
Extra vaardigheden in curriculum
De ontwikkeling van specifieke klaslokalen voor techniek, ICT en ondernemerschap zijn nodig voor het lesgeven in deze extra vaardigheden.
Kwaliteit onderwijshuisvesting
Enkel de PvdA benoemt het belang van kwalitatief goede onderwijshuisvesting voor de leerprestaties. Een koppeling met de normkosten wordt daarbij niet gelegd.